Parlamenter Sistem ve Başkanlık Sistemi

başkanlık sistemi - parlamenter sistem - erdoğan - cumhurbaşkanı erdoğan - sistem tartışması

BAŞKANLIK SİSTEMİ VE PARLAMENTER SİSTEM

Türkiye 1876 Anayasasından bu yana –Meclis hükümeti sisteminin uygulandığı 1921 Anayasası ve karma hükümet sisteminin uygulandığı 1924 anayasası hariç tutulursa- uzun bir süredir parlamenter hükümet sistemi ile yönetilmektedir. Anayasada hükümet sistemi parlamenter sistem olarak belirtilmesine karşın,özellikle cumhurbaşkanına tanınan bazı yetkilerden dolayı ülkemizde uygulanan sistemi saf bir parlamenter sistem olarak kabul etmek zordur. 1961 Anayasası ile birlikte parlamenter sistemin tüm unsurlarıyla kabul edilmesinden sonra Türk siyasi hayatında yaşanan hükümet bunalımları ve istikrarsız, sorumluluk almayan hükümetlerle karşı karşıya kalınması gibi soruların hükümet sistemine bağlanması yönünde genel bir kanı oluşmuştur ve bu durum parlamenter sistem ile başkanlık sisteminin karşılaştırılmasına hatta parlamenter sistemin tartışılmasına neden olmuştur.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, 10 Ağustos’ta Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesiyle Türkiye’de bir dönemin fiilen bittiğini parlamenter sistemin bekleme odasına alındığını iddia etmesi sonrasında daha da alevlenen bu sistem tartışması Türkiye gündeminde önemli bir yer edinmektedir.Bir kesim başkanlık sisteminin gelmesiyle dikta yönetiminin ortaya çıkacağını iddia ederken başka bir kesim ise başkanlık sisteminin gelmesi ile siyaset,demokrasi,hatta ekonomi alanlarında yaşanan tüm sorunların çözüleceğine inanmaktadır ancak temel sorun Başkanlık sistemine karşı olan ya da bu sistemin destekçisi olan kesimlerin bu konu hakkında yeterli bilgiye sahibi olmamasıdır.Başkanlık sisteminin referanduma götürülmesinin gündeme geldiği şu günlerde herkesin tartışılan sistemler hakkında az da olsa fikir sahibi olabilmesi için Parlamenter Sistemin ve Başkanlık sisteminin karşılaştırmalı olarak yeniden ele alınması gerekmektedir.

  • Parlamenter hükümet sistemi; kuvvetlerin-yasama,yürütme,yargı-yumuşak ayrılığına dayanan ve yürütmenin devlet başkanı ve bakanlar kurulu olmak üzere iki ayrı kanattan oluştuğu bir hükümet sistemidir.Almanya,İtalya,Hindistan gibi ülkelerde uygulanmaktadır.
  • Başkanlık sistemi, kuvvetlerin-yasama,yürütme,yargı-sert ayrılığına dayanan, yasama veya yürütme erkinin göreve gelmesi veya görevinin sona ermesine ilişkin sürece diğer erkin müdahil olması mümkün olmayan bir hükümet sistemdir.Amerika,Arjantin,Brezilya ve İran gibi ülkelerde uygulanmaktadır.

baskanlik-sistem

BAŞKANLIK SİSTEMİ İLE PARLAMENTER HÜKÜMET SİSTEMİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

  • Başkanlık sisteminde, yürütme organı tek kişiden oluşur, o kişi başkandır.Başkanın dışında sembolik bir devlet başkanlığı makamı yoktur. Başkan hem hükûmet hem de devlet başkanıdır. Başkan tarafından seçilen ve meclisçe onaylanan yardımcıları ise, bir kabine oluşturmazlar
  • Parlamenter sistemde yürütme organı ikili bir yapıdadır; bir tarafta sembolik yetkilere sahip devlet başkanı,diğer tarafta ise başbakan ve bakanlardan oluşan bakanlar kurulu vardır.
  • Başkanlık sisteminde başkan doğrudan doğruya belirli bir süreliğine halk tarafından seçilir ve kural olarak görev süresi bitmeden görevden alınamaz.
  • Parlamenter sistemde yürütmenin etkin kanadı olan bakanlar kurulu genellikle parlamento-yani meclis- içerisinden çıkar. Devlet başkanı ise cumhuriyet rejimlerinde genellikle parlamento tarafından seçilerek göreve gelmektedir.
  • Başkanlık sisteminde başkan, yasama organının güvenine dayanmaz. Başkanın yasama organının güvenine dayanmaması, görev süresi bitmeden kural olarak yasama organı tarafından güvensizlik oyuyla görevden alınamayacağı anlamına gelir. Dolayısıyla başkan yasama organına karşı sorumlu değildir, sadece kendisini seçen halka karşı sorumludur.
  • Parlamenter sistemde yürütme organı yasama organının güvenine dayanır.Devlet başkanının vatana ihanet suçu dışında görevi ile ilgili herhangi bir sorumluluğu yoktur. Ancak yürütmenin sorumlu kanadı olan bakanlar kurulu, yasama organına karşı sorumludur. Yasama organı, çeşitli denetim mekanizmaları-güvenoyu ve gensoru gibi- ile yürütme organını denetleyebileceği gibi görevden de düşürebilir. Bunanla birlikte belli şartların gerçekleşmesi halinde devlet başkanına da yasama organını feshetme yetkisi tanınmıştır.
  • Başkanlık sisteminde bir kimse, yasama ile yürütme organında aynı anda görev alamaz.Yasama ve yürütme organları arasındaki bu mutlak ayrılık, yürütme organının yasama organının çalışmalarına müdahale edememesi demektir.
  • Parlamenter sistemde yasama ve yürütme organları arasında işbirliği olduğu için bakanlar kurulu üyeleri yasama faaliyetlerine katılabilirler, bakanlar genellikle milletvekilidirler.
  • Yasama-yürütme ilişkileri bakımından iki sistem arasındaki en önemli fark; parlamenter sistemde hükümetin parlamentonun içinden çıkması ve ancak onun güvenine sahip olduğu sürece görevde kalabilmesidir. Parlamentonun hükümeti her zaman güvensizlik oyuyla düşürebilme imkânına karşılık, hükümetin de parlamentoyu feshederek yeniden seçimlere gidebilmesi, parlamenter sistemin asli unsurları arasında yer alır. Yani parlamenter sistemde,iki organ da birbirlerinin hukuki varlığına son verebilir. Başkanlık sisteminde ise ne yasama yürütmenin ne de yürütme yasamanın hukuki varlığına son verebilir.Bu sistemde başkan ve yasama organı, halk tarafından ayrı ayrı ve belirli süreler için seçilirler ve bu süre içinde diğer organ karşısında bağımsız olarak varlıklarını sürdürebilirler.
ulkelerin-sistemleri
Refah İndeksinde En İyi İlk 10 Ülkenin Yönetim Sistemlerine Göre Dağılımı

 

Dünya üzerinde tek tip bir parlamenter sistem olmadığı gibi, tek tip başkanlık sistemi de yoktur. Toplumun yapısı, değer yargıları, tarihsel mirası sistemleri şekillendirmektedir.Türkiye’de uygulanmak istenenin Amerika’da uygulanan sistemden farklı-Türk tipi başkanlık sistemi-olacağı hükümet tarafından belirtilmektedir.Buna ek olarak başkanlık sistemini sadece başkanın rolü üzerinden ele almak da yetersiz kalacaktır.Bu sistem içerisindeki yargının ve meclisin rolü ve bunların devlet mekanizması içerisindeki diğer erkler üzerindeki olumlu ve olumsuz etkisi de değerlendirilmelidir.

KAYNAKÇA:

(1) ÖZBUDUN, Ergun, “Hükümet Sistemi Tartışmaları” , Yeni Türkiye Başkanlık Sistemi Özel Sayısı, Mart- Nisan 2013, Yıl: 9, Sayı 51

(2) GÖZLER, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi Cilt I, Bursa 2011

(3) KUZU, Burhan, Her Yönü İle Başkanlık Sistemi, İstanbul 2012

(4) TURHAN, Hükümet Sistemleri

 

Yazar Hakkında

Kerim Kurt

Marmara Hukuk Fakültesi öğrencisi.Siyaset bilimi ve Felsefe meraklısı.Araştıran,sorgulayan,düşünen,yazan bir birey..

Yorum Yap

Yorum Yapmak İçin Tıklayın

Preminger Youtube’da

Preminger Instagram’da

Preminger Twitter’da

Preminger’de Dinleti