TÜRKÜLERE BİZİM SEVDAMIZ

Efendim merhabalar…Bu hafta kimsenin yabancı olmadığı bir konu hakkında yazmak istiyorum siz değerli okuyucularımıza; Türkülerimiz.Hemen her durumda söylenebilen bu nadide nazım biçimini biraz daha yakından inceleyelim isterim.Yazıma Adana’da denetimsizliğe kurban verdiğimiz gençlerimize hesabın sorulacağı sözünü vererek başlamak isterim.

 

Türkülerimiz;genellikle bağlama eşliğinde söylenmek için yazılan halk şiiri türüdür.Kelime Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk’le ilgili, Türk’e özgü anlamında kullanılır.Genellikle sözlü kültürün ürünüdür,Divan Edebiyatı’nın son demlerinde yazılı türküler olsa da bu durum istisnaidir.Söylendiklerinde yöreden yöreye farklılık gösterirler.Bir derleyici fark etmez ise de kaybolup giderler.Genellikle iki bölümden oluşur türkülerimiz.Bent ve nakarat; bent asıl bölümün anlatıldığı,nakarat ise bentlerin birbirine bağlandığı bölümdür.Genellikle alevi-bektaşi kültürü ile özdeşleşmiştir. Çünki 19 yy.da düğer çevreler verilen gerici fetvalar neticesi ile bağlamadan dolayısıyla türküden kopmuşlardır.Lakin aleviler cem törenlerinde sazlarını sözlerini devam ettirmişlerdir.

 

Telli sazdır bunun adı

Ne ayet dinler , ne kadı

Bunu çalan anlar kendi

Şeytan bunun neresinde?

 

Abdest alsan aldın demez

Namaz kılsan kıldın demez

Kadı gibi haram yemez

Şeytan bunun neresinde?

7wynpuo

  1. Şairlerimizden Dertlinin taşlaması türkünün her konuda yazılabileceğinin göstegesidir.Biz edebiyatçılar(kendine edebiyatçı dedi)türküleri konularına göre ayırırız.Kılız çünkü;

A)NİNNİLER;Analarımızın,bebelerini uyutmak için söyledikleri genellikle dinlendirici bir melodisi olan ama büyüyünce dinlediğinde ben bunda nasıl uyudum diye insanın düşündüğü şiirlerdir.Orta Asya’dan getirdiğimiz bir gelenek olan ninnilerimizde estetik kaygı bulunmaz.Amaç bebeği uyutmaktır ve bunu da şaşırtıcı derecede bir başarı ile başarır.Anonim bir ninni geliyor İstanbul yöresinden;

UYUSUN DA BÜYÜSÜN NİNNİ

TIPIŞ TIPIŞ YÜRÜSÜN NİNNİ

E…. E…..

UYU YAVRUM NİNNİ

 

DANDİNİ DANDİNİ DANALI BEBEK

ELLERİ KOLLARI KINALI BEBEK

E…… E…..

UYU YAVRUM NİNNİ

u

B)DOĞA TÜRKÜLERİ;Yaylalar, dağlar, ormanlar, kuşlar, çiçekler gibi türlü doğa varlıklarını konu alan türkülerdir..Doğanın kutsallığını ve bereketini fark ettirmek adına söylenirler genellikle.Halk ozanlarının sözlü kültür ile çoğalttıkları bu türkü çeşidinde amaç insanoğluna açan her çiçeğin,otlayan her kuzunun muhteşem yaşama giden yolda bir umut olduğunu hatırlatmaktır.Umudu çoğaltmak,büyütmek,yeşertmektir. Asıl adı ‘’Mehmet’’ olan Gevheri’den örnekle bitiriyoruz efendim;

 

Bu canım aşka düşeli (canım)

Aşk odu ile pişeli

Yeşil dağlar menekşeli (canım)

Dağlara gel dağlara

 

Gevheri düştüm dillere (canım)

Diyar-ı gurbet ellere

Billahi vermem ellere (canım)

Dağlara gel dağlara.

1084754

C)AŞK TÜRKÜLERİ;Aşk duygularını, sevgiliye kavuşmayı, ayrılığı dile getiren içli türkülerdir.Genellikle bir sevgiliye söylenirler ve gayet acıklıdırlar. İnsana hayatı sorgulatır ve bir insan bu kadar aşıksa nasıl yaşar yahu diye sordurtur.Durup dururken ozanla dertlenirsin ve o kadından nefret edersin,tiksinir o kadınla aynı canlı familyasından olduğun için kendini suçlarsın.Sonra tekrar tekrar aşık olursun aynı kadına yazık olur kalbinize…Geçen hafta andığımız Neşet babadan geliyor;

 

Yazımı kışa çevirdin

Karlar yağdı başa Leylam

Viran oldu evim yurdum

Ne söylesem boşa Leylam

 

Her an Gözümde perdesin

Nere baksam sen ordasın

Mevlam ayrılık vermesin

Gökte uçan kuşa Leylam.

neset-ertasi-unutmadik-unutmayacagiza61099d29634fe4b7880

D)KAHRAMANLIK TÜRKÜLERİ; Savaş, göç, akın gibi olayları yiğitçe bir üslupla anlatan türkülerdir.Ne zaman halkın desteğine ihtiyaç duyulursa söylenmek üzere yapılır.Öğretmenlerimden biri ‘’Ne zaman radyoda kahramanlık türküleri duysak bir savaşa girdiğimizi anlıyorduk.Kıbrıs,Kore bu hiç değişmedi.’’demişti.Halkı topyekün etkileyen bir kahramanlığın türküsü de gayet tabi olabilir.Örnek olarak Hamdi Tüfekçi’nin TRT arşivine kazandırdığı Tokat türküsü;

 

hey onbeşli onbeşli

tokat yolları taşlı

onbeşliler gidiyor

kızların gözü yaşlı

 

aslan yarim kız senin adın hediye

ben dolandım sen de dolan gel beriye

fistan aldım endazesi onyediye

ben dolandım sen de dolan gel beriye

resized_50be8-92cca90fcanakkaleye2

E)TÖREN TÜRKÜLERİ;Kına gecesi, nişan, düğün gibi törenlerde okunan türkülerdir.Okunması artık zorunluluk olmuştur hatta kendi içinde farklı gelenekleri vardır.Örneğin gelin bu türkü söylenirken ağlamak zorundadır.Damat ise türkünün belli bölümlerine eşlik etmek zorundadır.Bence bu gibi geleneklerimize sahip çıkılmalıdır.Neden diye sorarsanız ben düğün seviyorum ondan…Doğu Anadolu yöresinden anonim bir eser örnektir;

 

Kınayı getir aney

Parmağın batır aney

Bu gece misafirem

Koynunda yatır aney

 

Kalada var çeperler

Çepere su seperler

Irak yoldan geleni

Terli terli öperler

kinaorg

F)İŞ TÜRKÜLERİ; Toplu olarak bahçede, bağda, bostanda, tarlada çalışırken söylenen türkülerdir.İşçiler,emekçiler bu zenginliklerin gerçek sahipleri gerektiğinde türkünün de en iyisini yazarlar.Sömürürken onları bir söğüdün gölgesinde oturan patrona,ağababasına,dayıbaşa karşı kini de o türkülerdedir,kavuşamadığı yavuklusuna aşkı da,zengin olma hayalleri de o türkülerdedir,bereket bolluk dilekleri de kısaca köylümüzün künyesidir bu türküler.Sarıgöl yöresinden anonim bir bağbozumu türküsü;

 

Komşular bağda yakın ama, kışta uzaktır evler

Gelip gitme zordur kışın, iş güç zaten zordur geçinmeler.

 

Allah sağlık verirse, bir daha ki seneye görüşülür belki de

Tuhaf yazın içli dışlı, kışın o kadar olmaz gelip gitmece

 

Komşularımızdı, Musa Dayı, Laz Amet, Hatçeba, Pulcular

Artık kimse kalmadı taşınmağa başladı bir bir komşular

 

At arabası tanıdıktır sabahtan kuru üzümler gönderilir

Öğleden sonra komşularla vedalaşılır gözler nemlenir.

bagbozumu-nedir

G)ÖLÜM TÜRKÜLERİ; Hastalık, cinayet, kaza gibi nedenlerle ölenler için yakılan türkülerdir.Bu kadar kısa bir açıklama yeterli değil sanıyorum.Gerçi ölüm gibi bir konuya nasıl bir açıklama getirelim.Ne demiş şair’’Neylersin ölüm herkesin başında…’’bir gün belki biz de öleceğiz ve bir hiç olacağız.Bizden geriye yazdığımız üç beş satır kalacak masum,sizden geriye öldürdüğünüz çocukların çığlıkları kalacak vahşi ve acımasız.

Efendim bu türden örneğimiz Kardeş Payı dizisindeki dizisindeki’’Şerif Amca’’ rolüyle hepimizin gönlünü kazanan Sadık Gürbüzden geliyor;

 

Bu ne ağır acı gerçek

İçimde dağlar çöküyor

Etrafımda bahar çiçek

Dallarım yaprak döküyor

 

Kanadım mıydı kırılan

Işığım mıydı kaybolan

Sensin yarım yetim kalan

Yüreğim özlem dokuyor.

sadik-gurbuz

H)OYUN TÜRKÜLERİ; Besteleri, oyun hareketlerine ve figürlerine uygun türkülerdir.Bir türküyü sözlerine bakarak bu türe sokmak uzmanlık gerektirir.Bu türkülerin farkı diğerlerinden daha tempolu çalınarak dinleyiciyi harekete geçirmesidir.Yörelere isim farklılıkları gösterebilir.Örneğin bendenizin size seslendiği  Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık hava adı verilmektedir.Bu hafta muhteşem bir yazı yazan Onur Kovacı kardeşimin memleketi olan Tokat ili yöresine ait bir türkü ile devam ediyoruz;

 

Kalenin bedenleri yar yar yar yandım

Koyverin gidenleri şinanay yavrum şinanay nay

İpek poşu bürümüş yar yar yar yandım

Niksarın güzelleri şinanay yavrum şinanay nay

 

Hopa şina şinanay şinanay

Şinanay yavrum şinanay nay

Hopa nina ninanay ninanay

Ninanay yavrum ninanay nay

Efendim bu hafta da ben acizin gönlünden bu kadar koptu,bu kadar seslendim sizlere.Sıkılmadınız umarım.Siz de mi yazmak istiyorsunuz hemen yazını başında sizin yazı zevkinizi bölen kutucuktan bize ulaşabilirsiniz.Bu işleri de ben yapayım çok iyi bir insanım editörümüzün işlerini kolaylaştırıyorum.Bu yazının yazılmasına vesile olan başta yedi ulu ozan olmak üzere tüm alevi bektaşi dedelerine teşekkürü bir borç bilirim.Var olsunlar,sağ olsunlar…

Yazar Hakkında

Deniz Cem Tali

1997 senesinde Karşıyaka'da doğmuşum.Ardından ailemle Denizli'ye göç ettik. Liseyi Denizli'de bitirdim. Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Edebiyat Öğretmenliği bölümünde okuyorum.Güzel insanların oluşturduğu bu topluluğa bir parça edebiyat katmaya geldim.

Yorum Yap

Yorum Yapmak İçin Tıklayın

Preminger Youtube’da

Preminger Instagram’da

Preminger Twitter’da

Preminger’de Dinleti